Wanneer ontwikkelt staar zich?
Staar is een natuurlijk onderdeel van het ouderdomsproces. Je ooglens, die normaal gesproken helder is en licht precies op je netvlies focust, wordt naarmate de jaren verstrijken troebel. Denk aan een raam dat na jaren van blootstelling aan zon en wind een beetje dof wordt. Dit gebeurt niet van de ene op de andere dag. De ontwikkeling van staar is een geleidelijk proces. Hoewel er geen vaste, magische leeftijd is waarop staar plotseling ontstaat, zien we wel duidelijke pieken in de prevalentie naarmate mensen ouder worden.
De mythe van de ‘ouderdomsaandoening’
Veel mensen denken dat staar alleen iets is voor mensen van ver boven de tachtig. Dit is deels waar, maar de realiteit is genuanceerder. Hoewel de meest voorkomende vorm van staar, de seniele cataract, inderdaad samenhangt met leeftijd, kun je staar in principe op elke leeftijd ontwikkelen. We richten ons hier voornamelijk op staar op latere leeftijd, omdat dit het meest voorkomende scenario is.
Rond je 60e levensjaar beginnen de eerste veranderingen vaak merkbaar te worden. Veel mensen ervaren rond hun 65e of 70e levensjaar klachten die hun dagelijkse bezigheden beïnvloeden. Dit betekent niet dat je met 60 al een operatie nodig hebt. Het is een spectrum. Sommigen merken er jarenlang nauwelijks iets van, terwijl anderen sneller hinder ondervinden van de vertroebeling van de ooglens.
VIDEO: Wat is staar? – Oorzaken, symptomen en behandeling
Vroege vormen van staar
Het is belangrijk om te weten dat staar niet alleen een aandoening van de laatste levensfase is. Er zijn ook andere vormen:
• Congenitale staar: Dit is staar die bij de geboorte aanwezig is. Dit komt gelukkig zelden voor, maar het is een belangrijke factor bij pasgeborenen.
• Secundaire staar: Dit ontstaat na een oogoperatie (zoals een staaroperatie zelf, paradoxaal genoeg, dit noemen we nastaar) of door bepaalde ziekten, zoals diabetes. Mensen met diabetes ervaren soms staar op jongere leeftijd.
• Traumatische staar: Als gevolg van een oogletsel kan de lens vertroebelen, ongeacht je leeftijd.
Wanneer we spreken over de typische ‘vanaf welke leeftijd’ vraag, hebben we het vrijwel altijd over de langzaam progressieve, leeftijdsgebonden cataract.
Wat merk je van beginnende staar?
Je wilt weten wanneer je moet opletten. Het gaat niet zozeer om de leeftijd, maar om de symptomen. Jouw waarneming van de wereld verandert subtiel. Vroege symptomen van staar zijn vaak vaag en gemakkelijk te verwarren met andere ouderdomsverschijnselen. Herken je jezelf in de volgende punten, dan is een bezoek aan de oogarts zinvol, ongeacht je leeftijd:
Must-reads
Verken deze relevante bronnen om je kennis over Vanaf welke leeftijd krijg je staar en wat zijn de symptomen? uit te breiden.
• Hoe ouder, hoe groter kans op staar: zo herken je het en dit kun je …
• Ik zie minder goed en denk dat ik staar heb | Thuisarts
Veranderingen in je zicht
• Minder helder zicht: Kleuren lijken fletser of minder levendig. De wereld oogt alsof er een vieze laag op zit.
• Toenemende bijziendheid: Verrassend genoeg kunnen sommige mensen op latere leeftijd tijdelijk minder behoefte hebben aan hun leesbril. Dit komt doordat de troebele lens het licht anders breekt. Dit fenomeen noemen we ‘second sight’ en het is tijdelijk.
• Problemen met contrast: Je hebt meer moeite met het onderscheiden van objecten, vooral bij schemering.
• Gevoeligheid voor licht: Fel licht, met name koplampen ’s nachts, veroorzaakt verblinding of halo’s rond lichtbronnen. Dit is een veelgehoorde klacht bij staar en autorijden in het donker.
Neem jouw waarneming serieus. Jouw ogen communiceren met jou over wat er in het oog gebeurt. Je hoeft niet te wachten tot je bijna niets meer ziet om actie te ondernemen. Het gaat om jouw kwaliteit van leven.
Factoren die de leeftijd van ontstaan beïnvloeden
Hoewel leeftijd de grootste voorspeller is, spelen andere factoren mee die de ontwikkeling van staar kunnen versnellen. Als je je afvraagt hoe snel staar kan ontwikkelen, kijk dan naar deze risicofactoren:
Levensstijl en gezondheid
Jouw dagelijkse keuzes hebben invloed op de gezondheid van jouw ooglens:
• Roken: Roken is een zeer sterke risicofactor. Rokers ontwikkelen vaker en soms jaren eerder staar dan niet-rokers. De giftige stoffen beschadigen de lensproteïnen.
• Blootstelling aan UV-licht: Langdurige, onbeschermde blootstelling aan zonlicht versnelt het proces. Het dragen van een goede zonnebril is dus geen luxe, maar een noodzaak voor jouw ogen.
• Chronische aandoeningen: Zoals eerder genoemd, verhoogt een slecht gereguleerde bloedsuikerspiegel bij diabetes de kans op staar aanzienlijk. Ook een hoge bloeddruk kan een rol spelen.
• Langdurig medicijngebruik: Bepaalde medicijnen, met name langdurig gebruik van corticosteroïden, kunnen cataract veroorzaken.
Als je bijvoorbeeld op 55-jarige leeftijd merkt dat je zicht snel achteruitgaat en je rookt, is de kans groot dat jouw levensstijl het proces heeft versneld in vergelijking met iemand van dezelfde leeftijd die een gezonde levensstijl voert. Wil je meer weten over de leeftijd waarop staar optreedt?
Benieuwd naar de leeftijd waarop staar kan optreden?
Wanneer is een behandeling nodig?
De belangrijkste vraag is niet zozeer vanaf welke leeftijd je staar krijgt, maar vanaf welk moment je er last van hebt. Omdat staar langzaam ontstaat, is er geen ‘juiste’ leeftijd voor de operatie. De beslissing om de troebele lens te vervangen door een heldere kunstlens is volledig subjectief en gebaseerd op jouw ervaren hinder.
Jouw kwaliteit van leven bepaalt het moment
De oogarts zal je zelden pushen tot een operatie als je nog prima kunt functioneren. Het is jouw leven en jouw zicht. Je overweegt een staaroperatie wanneer:
• Het lezen van kleine lettertjes of tijdschriften moeilijk wordt, zelfs met de sterkste bril.
• Je hobby’s waarvoor scherp zicht nodig is (zoals handwerken, schilderen of autorijden) niet meer veilig of plezierig zijn.
• De lichtverblinding ’s nachts je bang of onzeker maakt in het verkeer.
• Je merkt dat je constant de sterkte van je bril wilt aanpassen zonder dat dit echt helpt.
De staaroperatie, die de lens vervangt, is een zeer effectieve ingreep. De gemiddelde leeftijd voor deze operatie in Nederland ligt vaak rond de 70 jaar, maar dit is slechts een statistiek. Jouw persoonlijke behoefte is leidend.
Veelgestelde vragen over staar
Je hebt waarschijnlijk nog een aantal directe vragen als je met dit onderwerp bezig bent. Hieronder vind je antwoorden op enkele veelvoorkomende zorgen.
Is staar te voorkomen?
Je kunt het natuurlijke verouderingsproces niet volledig stoppen. Echter, je kunt de kans op vroegtijdige en snelle ontwikkeling van staar wel verkleinen. Dit doe je door niet te roken, een zonnebril met UV-bescherming te dragen en gezonde keuzes te maken om aandoeningen zoals diabetes onder controle te houden.
Kan staar terugkomen na een operatie?
De nieuwe kunstlens die tijdens de staaroperatie wordt ingebracht, kan zelf geen staar ontwikkelen. Wat soms wel gebeurt, is nastaar (capsulaire vertroebeling). Dit is een vertroebeling van het zakje waar de nieuwe lens in zit. Dit is geen echte staar en is eenvoudig te verhelpen met een korte laserbehandeling, die de troebelheid direct opheft.
Moet ik mijn brilsterkte blijven aanpassen bij beginnende staar?
In het begin kan het zijn dat je met een kleine aanpassing van je bril of contactlens nog prima kunt zien. Echter, naarmate de staar vordert, wordt het moeilijker om de juiste sterkte te vinden. De lens verandert continu van vorm. Op een gegeven moment is een bril niet meer de oplossing en wordt een operatie de beste weg naar helder zicht.
Hebben jongere mensen ook weleens last van staar?
Ja, hoewel het zeldzaam is. Bij jongvolwassenen wordt staar vaak veroorzaakt door een onderliggende medische oorzaak, zoals ernstige diabetes, langdurig medicijngebruik, of een oogletsel. Het is dan belangrijk om niet alleen de staar te behandelen, maar ook de oorzaak aan te pakken.